Miomie Blog

Vẽ – Đọc – Viết

Bỉ, Châu Âu

Nụ cười xì trum

Vài năm trước, nếu không bắt gặp bức tượng chú Xì Trum nhoẻn miệng cười trên một con đường nhỏ gần ga trung tâm Brussels chắc tôi vẫn nghĩ các nhân vật tí hon da xanh kia là sáng tạo của người Pháp. Nhưng rồi sống ở đây thêm một thời gian nữa mới thấy rằng, bộ truyện tranh này mang đậm tính cách Bỉ: hóm hỉnh, sống chan hòa ngay giữa những khác biệt và cực kỳ yêu mến những điều bé nhỏ.

Tên gọi Schtroumpf (phiên âm tiếng Việt là Xì Trum) có nguồn gốc từ sự đãng trí của của tác giả Peyo trong một bữa ăn với bạn bè. Chuyện kể rằng lúc ấy ông đột nhiên quên mất từ “muối” nên bí quá nói bừa “Chuyển giùm tôi lọ … lọ …  xì trum”. Người bạn đáp lại “Đây, xì trum của anh đây, dùng xong nhớ trả lại nhé”. Thế là cả buổi chiều hôm đó, hai người đã trò chuyện với nhau bằng ngôn ngữ mới vừa phát minh ra: tiếng Xì Trum. Chi tiết này sau đó đã được đưa vào xuyên suốt các tập truyện. Trong tiếng Xì Trum, từ này không mang nghĩa cố định mà đóng vai trò vạn năng, có thể dùng thay thế cho động từ, tính từ lẫn danh từ và được hiểu ý tùy theo từng ngữ cảnh.

Cũng xoay quanh đề tài ngôn ngữ, trong tập số 9 xuất bản năm 1973 Schtroumpf Vert et Vert Schtroumpf  (Xì Trum Xanh và Xanh Xì Trum), tác giả đã tiết lộ rằng ngôi làng Xì Trum được phân chia thành hai miền Nam – Bắc và các Xì Trum ở hai bên có quan điểm khác nhau về cách sử dụng thuật ngữ “xì trum”, đặc biệt là trong các từ ghép. Chẳng hạn, nên gọi một vật thể dùng để khui nút chai là « đồ mở nút trum »  hay « đồ làm xì trum cái nút ». Câu chuyện này được coi là một sự nhại lại về cuộc chiến ngôn ngữ giữa hai cộng đồng nói tiếng Pháp và Hà Lan ở Bỉ.

Bên cạnh tiếng Xì Trum, ngôi làng các Xì Trum sinh sống cũng là một điểm nhấn gây tò mò. Vị trí địa lý của làng rất khó xác định, đến nỗi không ai biết « Vùng đất vị nguyền rủa » ấy nằm ở đâu ngoài thông tin chắc chắn là thuộc châu Âu. Dựa vào xuất thân của tác giả, người hâm mộ hay đoán già đoán non rằng ngôi làng nhất định phải nằm trong một vùng cây cối rậm rạp, dân cư thưa thớt, giống như sở thích của người Bỉ – Luxembourg. Vậy nên, nhiều khả năng đó là tỉnh Ardèche ở miền nam nước Pháp. Mà có lẽ đúng thế thật, nếu giở trang đầu tiên trong tập 23, Les Schtroumpfs joueurs, sẽ bắt gặp một khung tranh có vẽ số nhà là « Aubenas 15 », giống như một địa chỉ ở Ardèche.

Một đặc điểm rất Bỉ nữa của bộ truyện là cách xây dựng hình tượng nhân vật và mối xung đột chính của cốt truyện. Với kích thước cơ thể chỉ cao bằng ba quả táo, các Xì Trum liên tục gặp nguy hiểm trong môi trường tự nhiên. Thêm vào đó, mặc dù khi mới nhìn qua, tất cả đều có vẻ ngoài giống hệt nhau nhưng mỗi Xì Trum là một cá thể độc đáo mang tính cách rất riêng. Những va chạm chí chóe bất tận trong ngôi làng cũng do đó mà ra.

Tuy nhiên, sự đe dọa lớn nhất với cộng đồng Xì Trum lại bắt nguồn từ mối quan hệ của Xì Trum với con người mà cụ thể ở đây chính là phù thủy Gargamel tượng trưng cho mặt tối của nhân loại. Dù vậy, các Xì Trum đã quyết định bắt chước xã hội loài người ở sự đoàn kết tập thể, vượt qua những khác biệt cá nhân để mang lại an toàn và cân bằng cho cuộc sống của mình. Chính trong sự yếu đuối, bé nhỏ mà làng Xì Trum tìm được sức mạnh để … tiếp tục lẩn trốn. Với Xì Trum, độc giả tìm thấy một nguồn năng lượng tích cực để vui sống những điều giản dị chứ không phải để chiến đấu đánh nhau bằng bất cứ giá nào.

Sẽ là thiếu sót khi nói về sự thành công rực rỡ và sức sống bền bỉ suốt sáu thập kỷ của Xì Trum mà không nhắc đến vai trò nuôi dưỡng và nâng đỡ của cái nôi truyện tranh Bỉ. Điều này hoàn toàn không phải tình cờ. Người ta nói rằng giữa nước Bỉ và truyện tranh đã có mối tình lãng mạn kéo dài hơn một trăm năm.

Ngay từ đầu thế kỷ XX, các tác giả  vùng Wallonia – Brussels đã tập trung đầu tư sáng tác truyện tranh thay vì các thể loại văn học cổ điển, vốn được cho là khó lòng cạnh tranh với nền xuất bản cùng ngôn ngữ của người láng giềng Pháp hùng mạnh. Tiếp đó, truyền thống biên tập cởi mở của Bỉ kết hợp với một sự dễ tính đáng yêu – không giống như sự kiểm duyệt của Pháp – đã giúp ngành nghệ thuật thứ chín này phát triển mạnh mẽ và không ngừng mở rộng. Hiện tại, những nhà xuất bản lớn nhất ở Bỉ không ai khác hơn là các đơn vị chuyên làm truyện tranh được sinh ra vào buổi bình minh của cuộc hôn nhân này.

Dĩ nhiên với tần suất ra sách mỗi năm một tập như hiện nay thì Xì Trum không còn chiếm thị phần đáng kể trong nền công nghiệp truyện tranh bao la bát ngát đầy ắp những câu chuyện và phong cách diễn họa mới mẻ của Bỉ. Tuy nhiên, cũng tương tự các nhân vật đã đi vào lịch sử như Tintin, Asterix hay Spirou, Xì Trum là biểu tượng mang lại cho nước Bỉ một nguồn lợi đáng kể qua việc thương mại hóa các sản phẩm ăn theo như trò chơi điện tử, phim hoạt hình, thú nhồi bông, mô hình PVC, đồ chơi trẻ em, vật lưu niệm, bảo tàng, công viên giải trí …

Và đó là cách mà ngày nay nụ cười Xì Trum tiếp tục lan tỏa đi khắp thế giới.

Tượng Xì Trum ở Brussels 2

2 Comments

  1. freebirds2081

    March 31, 2017 at 7:05 pm

    Nguồn gốc Xì Trum là đây ^^

  2. nguyenhueporteetroite

    June 27, 2017 at 12:35 pm

    Tuần trước gặp Xì Trum ở phố Bruxelles, trông chú không còn trắng trẻo như lúc mới được khiên ra mấy năm trước, bây giờ chú đã vướng bụi thành màu xam xám mất.
    Phim Smurfs: The Lost Village xem rất smurfy.
    chị Tống Mai

Leave a Reply